تلفن هوشمند، گوشی هوشمند (به انگلیسیSmartphone) به گوشی همراهی گفته می‌شود که توانایی‌های پیشرفته تر و قدرت محاسبات بیشتری نسب به «تلفن مرکب» ارائه می‌دهد.

گوشی‌های هوشمند گوشی‌های موبایل پیشرفته با قابلیت‌های خاص و کاربردهایی نظیر کامپیوترهای شخصی (PC) هستند. اما لازم است ذکر شود که بدانید نمی‌توانند به قدرت کامپیوترها کار کنند. بیشتر گوشی‌های هوشمند دارای دوربین هستند.

قابلیت‌هایی مثل اتصال به اینترنت و ایمیل و تنظیمات مشخص را نیز دارند.

گوشی‌های هوشمند به خاطر این که کوچک و قابل حمل هستند می‌توان در همه جا از آن‌ها استفاده کرد و کارهای روزمره خود با آنها انجام داد.

یکی از خصوصیات مهم این گوشی‌ها امکان نصب برنامه‌های پیشرفته پردازشی و گرافیکی و اتصال روی آنهاست، ولی در گوشی‌های معمولی نرم‌افزارهاو برنامه‌های خاصی توسط سازندگان از قبل قرار دارد و فقط از طریق سازنده یا اپراتورها قابلیت ارتقاء دارند.

این گوشی‌های هوشمند دارای برخی اینترفیس‌های اضافه مثل QWERTY، صفحه نمایش لمسی و یا حتی دسترسی مطمئن به ایمیل (همان‌طور که در Black Berry هم وجود دارد) هستند.

بنابراین تفاوت‌های مهم گوشی‌های هوشمند و گوشی‌های معمولی می‌تواند در زمینه قیمت و قابلیت‌های سطح بالای این گوشی‌ها باشد. مثلاً گوشی‌های هوشمند ۲۰۰۷ همگی دارای پشتیبانی کامل و پیشرفته ایمیل هستند.

امروزه بیشتر موبایل‌ها برخی از برنامه‌های ساده PDA مثل دفترچه تلفن، تقویم و لیست وظایف را دارا هستند، البته گوشی‌هایی که دارای پلات فرم‌های BREW یا Java ME اجازه نصب کردن برخی برنامه‌های جانبی را می‌دهند، اما این گوشی‌ها در زمره گوشی‌های هوشمند قرار نمی‌گیرد.

در حال حاضر گوشی‌های زیادی از نوع BREW هستند که قابلیت و کارایی PDAها را دارند، همچنین توانایی اجرای برنامه‌هایی که توسط شرکت‌های نرم‌افزاری دیگر تولید شده‌اند یا اصطلاحاً برنامه‌های third - party داشته و دارای صفحه نمایش‌های بزرگ ۳۲۰*۲۴۰ پیکسل هستند، اما نمی‌توان آنها را smart phone نامید.

در رشته مخابرات یک تبادل تلفنی یا یک انتقال تلفنی سیستمی از اجزاء الکترونیکی است که تماس‌های تلفنی را برقرار می سازد. اداره مرکزی ساختمانفیزیکی است که برای پوشش دادن ابزار داخلی سیستم استفاده می‌شود. این ابزار شامل کلیدهای تلفن است که باعث می‌شوند که تماس‌های تلفنی کار کنند به این معنا که باعث برقراری اتصال می‌شوند و اطلاعات گفتاری را منتقل می‌کنند. واژه تبادل را می‌توان همچنین برای اشاره به ناحیه‌ای تحت خدمات یک کلید مشخص به کار برد (که عموماً در صنعت مخابرات آمریکا با نام مرکز سیم کشی شناخته می‌شود) اگر بخواهیم دقیق تر شویم در بعضی نواحی این تبادل به سه رقم اول عدد آن منطقه مربوط می‌شود از لحاظ اعداد و ارقام سایر عناوین مربوط به سیستم‌های زنگی کهنه شامل Office code, NXX می‌شوند در ایالات متحده کلمه تبادل می‌تواند همچنین معنای قانونی دسترسی محلی و منطقه انتقال را داشته باشد.

سیستم های تلفن رادیویی همراه (Mobile Radio Telephone )مقدمه‌ای برای فناوری تلفن همراه سلولی مدرن بودند. از آنجا که این سیستم نسل قبلی سیستم های سلولی 1G می باشند به آنها 0G (Zero Generation) می گویند. فناوری هایی که در سیستم‌های این نسل مورد استفاده قرار می گیرند عبارت اند از PTT، سیستم MTS، سرویس تلفن همراه تقویت شده یا IMTS، و AMTS می باشد.

این سیستم های اولیه تلفن همراه متمایز از سیستمهای تلفن عمومی است که هر شخصی شماره تلفن خصوصی داشته باشد. به همین خاطر از این سیستم در شبکه‌های بسته از قبیل بیسیم پلیس یا سیستم تاکسی بیسیم مورد استفاده قرار می گرفت.

این تلفن‌های همراه عموماً در داخل ماشین‌ها یا کامیون‌ها جاسازی می‌شدند، بعدها مدل کیفی آن‌ها نیز ساخته شد. عموماً، دستگاه انتقال دهنده داخل بدنه خودروجاسازی شده و به نمایشگر و گوشی که در کنار صندلی راننده قرار می‌گرفت، متصل بود.

نمونه های اولیه برای این فناوری عبارتند از:

1. موتورولا با همکاری شرکت Bell System نخستین سرویس تلفن همراه تجاری را در آمریکا در سال ۱۹۴۶ به عنوان شرکت تلفنی Wire Line راه اندازی کرد.

2. A-NETZ در 1952 در آلمان غربی به عنوان شبکه های عمومی تلفن همراه کشور راه اندازی شد.

3. سیستم 1 (ONE) در سال 1959 در انگلستان به عنوان اولین شبکه تلفن همراه کشور راه اندازی شد. ولی این سیستم دارای پوشش کم و کنترل آن به صورت دستی بود که چند دهه بیشتر مورد استفاده قرار نگرفت.

4. اولین سیستم خودکار به وسیله IMTS متعلق به شرکت Bell System در سال 1962 راه اندازی شد، که شماره گیری خودکار تلفن همراه را ارائه داد.

5. نخستین سیستم تلفن همراه دستی نروژ در سال1966 توسط Televerket راه اندازی شد. بعد ها نروژ اولین کشور اروپا بود که سیستم تلفن همراه خودکار را تهیه کرد.

6. شرکت Auto Radio Puhelin در سال 1971 در فنلاند اولین شبکه تلفن همراه را در کشور راه اندازی کرد.

7. شرکت B-Netz در سال 1972 در آلمان غربی به عنوان دومین شبکه تلفن همراه شناخته شد.

به موازات IMTS در آمریکا تا اجرای سیستم سلولی AMPS تکنولوژیی به نام RCC) Radio Common Carrier) مورد استفاده بود. این سرویس از 1960 تا 1980 مورد استفاده بود که با شناخت AMPS منسوخ شد. تلفن های RCC توسط افراد یا شرکت های خصوصی اداره می شدند. این سیستم به گونه ای طراحی شده بود که به صورت جهانی همخوانی نداشت و فقط به کاربران مجاور اجازه برقراری ارتباط داده می شد.مثلاً تلفن همراه مشترک اوهاما در فینیکس کار نمی کرد.

در اواخر این نسل با ورود سیستم RCCS سرویس رومینگ در این سیستم نیز فعال شد و مشترک با استفاده از چند دیکدر در تلفن همراه خود قابلیت برقراری ارتباط با چند فرمت سیگنال را دارا شد. فرمت سیگنالینگ ها استاندارد شده نبود.برای مثال بعضی سیستم ها با استفاده از دو تن صفحه بندی برای هشدار تلفن استفاده میکردند که این حالت قابلیت بر قراری ارتباط با تلفن ثابت را نیز داشت. بعضی سیستم ها از کد 2805 استفاده میکردند که سیگنال وقفه را در فرکانس 2805 هرتز ارسال می کردند. حال اکثر سیستم ها به صورت half-duplex بودند ولی تعداد کمی از کاربران از سیستم های full-duplex مانند تلفن ثابت برخوردار بودند.در انتها RCCS با کار کرد در زوج فرکانس 454/459 مگا هرتز (UHF) و 152/158 مگا هرتز (VHF) خیلی نزدیک به سیستم IMTS آمریکایی شده بود.

در این دوره از ارتباطات بود که نیاز عمومی شدن تلفن همراه سبب منسوخ شدن این نسل و به وجود آمدن 1G شد.

تلفن رادیویی اتومبیل (ARP) (فنلاندی : Autoradiopuhelin) اولین شبکه تلفن همراه عمومی تجاری در فنلاند بود. فناوری مورد استفاده نسل صفر (نسل۰) بود، با این تفاوت که آن سلول‌هایی داشت، حرکت بین آنها یکپارچه نبود. شبکه در سال ۱۹۶۸ پیشنهاد شد و ساختن آن از ۱۹۶۹ آغاز شد. آن در سال ۱۹۷۱ قابل دسترسی شد و پوشش جغرافیایی ۱۰۰ درصدی در سال ۱۹۷۸ با ۱۴۰ ایستگاه پایه داشت. شبکه ARP در سال ۲۰۰۰ با آمدن NMT-۹۰۰ بسته شد.

ARP یک موفقیت بود و محبوبیت خوبی به دست آورد (۱۰۸۰۰ کاربر در سال ۱۹۷۷ و در نهایت ۳۵۵۶۰ کاربر در ۱۹۸۶)، اما در نهایت خیلی متراکم شد و به تدریج با فناوری جدیدتر NMT جایگزین شد. به هر حال، ARP تنها شبکه تلفن همراه با پوشش ۱۰۰ درصدی برای مدتها بود و محبوبیت خود را در گروه خاصی از کاربران حفظ کرد.

ARP در فرکانس ۱۵۰MHz (تعداد ۸۰ کانال در باند ۱۴۷٫۹-۱۵۴٫۸۷۵ MHz) اجرا شد. قدرت انتقال از ۱ تا ۵ وات محدوده بندی شده بود. در ابتدا آن فقط از انتقال نیمه-دوطرفه استفاده می‌کرد، بعدها، تلفن‌های دو-طرفهٔ اتومبیل را معرفی کرد. به خاطر آنالوگ بودن، آن رمزگذاری نداشت و به خاطر همین تماس با دستگاه‌های پوینده قابل خواندن بودنند. این سیستم کار خود را با سرویس سوئیچ دستی آغاز کرد، اما در سال ۱۹۹۰ کاملاً خودکار شد، گرچه در آن زمان تعداد مشترکینش رفته رفته به ۹۸۰ کاربر کاهش یافت. ARP از جابه‌جایی پشتیبانی نمی‌کرد، بنابراین تماس‌ها هنگام رفتن به سلول جدید قطع می‌شدند. اندازه هر سلول تقریباً ۳۰ کیلومتر بود.

اولین دستگاه‌های تلفن همراه ARP از نظر حجمی خیلی بزرگ بودند به خاطر همین هم در بدنه اتومبیل‌ها جاسازی می‌شدند که به یک گوشی در نزدیک صندلی راننده متصل بودند. همچنین ARP قیمت گرانی داشت. در سال ۱۹۹۰، گوشی‌های دستی برای ARP معرفی شدند اما خیلی محبوبیتی نداشتند، به خاطر اینکه سیستم‌هایی مانند NMT با تجهیزات جدید موجود بودند.